Dürtülerimizle Nasıl Başa Çıkabiliriz?

Hiç kendini istemediğin ya da yapmaman gerektiğini bildiğin ama bir sebepten kendini durduramadığın bir şekilde davranırken bulduğun oldu mu? Eğer cevabın evetse, yalnız değilsin. Hepimiz şöyle ya da böyle dürtüsel insanlarız ve genellikle dürtüsel davranmamızı sağlamak çok kolay. Bunu marketlerde yaşıyoruz. Dikkat çekici ürünler kasanın oraya yerleştirilir. Ve sıklıkla aslında ihtiyacımız olmayan şeyleri alıveririz. Bir miktar dürtüsellik normal olsa da alışkanlık haline gelmesini önlemek önemli. Bu yazıda neden zaman zaman bu tarz davranışlara yöneldiğimizi açıklayıp kontrolü ele almak için bazı önerilerde bulunacağız. 

Dürtüsel davranış nedir? Ve dürtüsel davranışları kontrol etmek neden zordur? 

Dürtü kelimesi, bir şey yapmaya duyulan istek anlamına gelir. Dürtüsel davranış, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatiksel El Kitabı’na göre bipolar kişilik bozukluğunun bir işareti olabilir ve Yıkıcı, Dürtü-Kontrolü ve Tutum Bozukluğu kategorisinde de yer alır. Bunların hepsi, duygu ve davranışları denetlemeyle ilgili sorunları kapsar. Genellikle bu durum, “Sonuçları düşünülmeden yapılan davranış, yetersiz ya da zamansız şekilde ifade edilen hal, genellikle öngörülmeyen ya da istenmeyen sonuçlara ve pişmanlığa sebep olan davranışlar” şeklinde tanımlanır. 

Eğer kendinde dürtüsel davranışlar tespit ettiysen bu illa ki bir zihinsel hastalığın olduğu anlamına gelmez. Dürtüsellik hepimizin ortak yönü ve hepimiz bir ölçüde tepkisel davranıyoruz. Biz sadece bu duruma karşı bir farkındalık geliştirerek bundan mümkün olduğunca kaçınmamızı sağlamak istiyoruz. 

Yale Üniversitesi’nden Idit Shalev ve Florida Üniversitesi’nden Michael Sulkowski, dürtüsel davranışlar üzerine kapsamlı bir inceleme yapmışlar. Bu incelemede, beynin karar verme bölgesinde yer alan beyin çekirdeğinin istediği ya da ihtiyaç duyduğu şeye pek düşünmeden ve uğraşmadan ulaşmak için rotasından saparak en hızlı yolu aradığını ortaya koydular. Bu durum içinde bulunduğumuz duygusal halle çok ilişkili, çünkü bu süreçte beyin muhakemeyi bulanıklaştıran bazı kimyasallar salgılıyor ve bakış açımızı daraltarak davranışlarımızın sonuçlarını düşünmekten bizi alıkoyuyor. 

Hepimizin dürtüsel davranışın bazı yönleriyle ilişki kurabileceğine inanıyorum: 

  • Düşük öz-denetim: Aşırı yeme, sigara içme, içki içme, kumar oynama
  • Düşük azim: Heyecan aradığımız için sıkıcı olduğunu düşündüğümüz bir işi tamamlamamız çok zor olabilir. Erteleme bunun bir örneği. 
  • Yeni deneyimler aramak: Negatif ya da pozitif olmasına bakmaksızın sürekli yoğun bir deneyim aramak. 

Dürtüsellik döngüsünü kırmak için ne yapabiliriz? 

Bahsettiğimiz gibi, bir davranışı değiştirmek her zaman kolay olmuyor. Bir davranışı değiştirmeye çalışırken başa dönmek son derece normal. Tutarlı olmamız gerekiyor ama bu süreçte aynı zamanda kendimize karşı şefkatli de olmalıyız. Kendini geliştirmeye çalışan bir arkadaşına nasıl davranırsan kendine de öyle davran.

Farkında ol 

Farkındalığın pek çok faydası var. Özellikle bu durumdayken düşüncelerimizi, tepkilerimizi ve duygularımızı gözlemlemek için kullanabileceğimiz bir araç farkındalık. Küçük adımlarla başlayabilirsin. Örneğin; Meditasyon yapmaya başlıyorsun, mükemmel pozisyonu buluyorsun, meditasyon yapmak için doğru zaman ve pratik için her şey olması gerektiği gibi… Ama sonra burnun kaşınmaya başlıyor. Bu hiç başına geldi mi? Normalde vereceğimiz tepki, pozisyondan çıkıp burnumuzu kaşımak olur. Bu kez farklı bir şey dene. Dayanabildiğin kadar dayan, kaşınmanın nasıl bir his olduğunu gözlemle. Hangi noktada başladı? Tek bir noktada mı? Yoksa yayılıyor mu? Nasıl hissediyorsun? Öfkeli mi? Kendine karşı şefkatli ol ve kendini merakla incele. Bir süre sonra kaşıntının kendi kendine geçtiğini görebilirsin. 

Terapi 

Biriyle konuşmak her zaman için iyi bir fikir. Özellikle de dürtüselliğin kontrolün dışına çıktığında. Davranışının sebeplerini, seni tetikleyenlerin ne olduğunu, nasıl başladığını ve geliştiğini bilmek önemli ve faydalı. Bir uzman, bunları anlamdırmana ve onlara başka bir açıdan bakmana yardımcı olabilir. Eğer bir terapiste gitme şansın yoksa arkadaşlarınla ya da sevdiklerinle konuşabilirsin. Onlara davranışın hakkında ne düşündüklerini sor. Bu aynı zamanda kendini farklı bir açıdan görmene de yardımcı olabilir. 

Bir Plan Yap 

Seni dürtüsel davranmaya iten uyaranları düşün. Hayatını onlara göre planlamaya çalış. O davranışı önleyecek ya da etkisini azaltacak stratejiler geliştir. Örneğin; aşırı yeme eğilimin varsa abur cubur alma. Mutfağını sağlıklı atıştırmalıklarla doldurmaya çalış. Eğer dürtüsel alışveriş yapma alışkanlığın varsa cüzdanını evde unut ya da alışveriş noktalarını atlamak için normalde kullandığın yolu değiştir. Özetle bulunduğun ortamı, planına sadık kalmanı sağlayacak şekilde düzenlemeye çalış. 

Peki, bu konuda sen ne düşünüyorsun? Bu davranışların bazıları sende de var mı? Bununla başa çıkmamıza yardımcı olacak bir püf noktan ya da önerin varsa haydi bizimle paylaş.

Bir cevap yazın