Uzun Süreli Alışkanlıklar Edinmenin Yolu

İşte gelecekteki "sen" için edinmek istediğin alışkanlıkları edinmeni sağlayacak araç ve ipuçları.

Farkındalık meditasyonlarının faydasını görebilmek için, hepimiz bildiği gibi, onu devamlı bir alışkanlığa dönüştürmemiz gerek. Başka bir deyişle meditasyonun günlük hayatımızla, rutinimizin bir parçası haline gelmesi lazım. Çoğumuz uzun süreli bir alışkanlık edinmenin zor olduğunu zannederiz, özellikle de söz konusu daha önce hiç denemediğimiz bir şey olduğunda. Acaba neden böyle düşünüyoruz? Neden yeni alışkanlıklar edinmekte ya da var olan rutinlerimizi değiştirmekte “Huylu huyundan vazgeçmez,” gibi deyişler türetecek kadar zorlanıyoruz?

Öncelikle Bir “Alışkanlık” Nedir?

“Alışkanlık” dediğimiz şey hep yaptığımız, vazgeçmesi zor, yerleşik ya da düzenli olarak tekrarladığımız bir eğilim ya da pratik. İnsanların türlü türlü alışkanlıkları olur: Sabahları bir fincan kahve içmek, öğle yemeğini bitirir bitirmez sigara içmek, gece yarısı bir şeyler atıştırmak… İyi ya da kötü, alışkanlıklarımız hayatlarımızın sabit birer parçasılar. Ancak alışkanlıklarımız birbirlerinden farklı olsalar da hepsinin ortak bir noktası var ki o da üç kademeli olmaları: Başlama işareti, Rutin ve Ödül.

Başlama işareti. Tiyatro oyunlarında her şeyin belli bir sırası vardır. A kişisi B repliğini söyleyince, C kişisi sahneye girer. Çünkü bu replik C kişinin başlama işaretidir. O anda spotlardan biri yanar ve arkada müzik çalmaya başlar… Başlama işaretleri, en basit tanımlarıyla hem tiyatroda hem de gerçek hayatta bize harekete geçme sinyalini verirler. Diyelim ki sabah uyanır uyanmaz kahve içmek gibi bir alışkanlığımız var. O halde başlama işaretimiz kalkınca kahve makinesini çalıştırmak olabilir. Farz edelim ki öğle yemeğinden sonra sigara içmek gibi bir huyumuz var. O zaman başlama işaretimiz çakmağımızı çakmak veya elimize almak olabilir. Hangi alışkanlığın içinde olursak olalım kesin olan tek şey söz konusu alışkanlığımıza hep aynı şekilde, yani başlama işaretimizle başladığımız.

Rutin. Rutin dediğimiz şey başlama işaretimizi alınca otomatik olarak yaptığımız şeyler serisi. Bu açıdan yine tıpkı tiyatro oyuncuları gibiyiz. Işıklar yandığında sahnenin neresine gideceğimizi, hangi el hareketlerini yapıp neler diyeceğimizi iyi biliriz. Yaptıklarımızdan hiç şaşmayız.

Ödül. Ödül dediğimiz şey elbette rutinimizin sonunda aldığıumız haz. Mesela kahvenin tadı ve kokusu, sigaramızdan alınan o ilk nefes, meditasyondan sonra içimize dolan huzur…

Nasıl Yeni Bir Alışkanlık Edinebilir ya da Bir Huyumu Değiştirebilirim?

Yeni bir alışkanlık edinmek veya var olan bir huyumuzu değiştirmek için bilinçli bir çaba sarf etmemiz gerek. Çünkü bir rutin oluşturduğumuzda beyinlerimizde rutinimizle, başlama işaretimiz arasında bir bağlantı kurarız. Aynı davranışları tekrarlamaya devam ettikçe başlama işaretimizi takip eden bu bağlantıyı güçlendiririz. Bu yüzden de alışkanlığımızı bozmak gitgide zorlaşır.

Rutinini değiştir. Bir huyunu değiştirmek veya yeni bir alışkanlık edinmek istiyorsan ilk yapman gereken şey rutinini bilinçli bir şekilde değiştirmeye çalışmak. Diyelim ki sabahları meditasyon yapmaya başlamak istiyorsun. Bunu yapabilmek için önce rutinin değiştirmen lazım. Sabah kalktığında meditasyonunu hep belli bir saatte yapmayı seç. Hatta bunun için kendine bir alarm kur. Bu senin başlama işaretin olsun. Alarmın çalar çalmaz rahat bir şekilde otur ve ister yönlendirmeli, ister yönlendirmesiz meditasyon yap. Başta bunda zorlanabilirsin. Ancak başlama işaretinle, rutinini düzenli olarak tekrarladıkça beyninde bu iki kademe arasında bir bağlantı kuracaksın. Zaman içinde bu bağlantı güçlenecek. Bir gün bir de bakacaksın meditasyona otomatik olarak oturuyorsun ve onu alışkanlık haline getirmişsin!

Sabırlı ol. Bir alışkanlığı kırmanın ya da edinmenin 21 gün sürdüğü gibi bir yanılgı ortalarda dolanıyor. Ancak bu ille de doğru değil. Kabul, sabahları kalkınca bir bardak su içmek gibi basit alışkanlıklar edinmeye çalıştığımız durumlarda 21 günlük bir süre bize yetip artabiliyor. Ancak yeni bir alışkanlık edinmek veya mevcut bir alışkanlığımızı değiştirmek genellikle bundan uzun bir zaman almakta.

Londra Üniversitesi Koleji’nde kısa süre önce yapılan bir araştırmaya göre yeni bir alışkanlık edinmek aslında 66 gün sürüyor. Neden mi? Çünkü bazı alışkanlıkları edinmek, ötekilerden daha zor. Bir de tabii, bazı insanlar yeni bir alışkanlık edinmeye genetik açıdan daha dirençli oldukları için.

Bu yüzden kendimize hayatımızda olumlu değişiklikler yaratacak zamanı, kendimizi azarlamadan ve yargılamadan tanımamız çok önemli. Yeni bir alışkanlık edinmekte, yeni bir rutin oluşturmakta zorlanıyor olmamız, başarısız olduğumuz anlamına gelmiyor. Eğer öyle olsaydı, o zaman yürümeyi asla öğrenemezdik. Zira her yürümeye çalıştığımızda popomuzun üstüne düşüyor olmamız bizi hayal kırıklığına uğratırdı ve denemeye devam etmek yerine ömrümüzü emekleyerek, bir daha asla ayağa kalkmaya çalışmadan geçirirdik.

Bir cevap yazın