Zor Zamanlarda Ebeveynlik


K├╝resel d├╝zeyde epey s─▒ra d─▒┼č─▒ bir d├Ânemden ge├žiyoruz. D├╝nyadaki geli┼čmeler her birimizi etkiliyor, i├žimizde belli duygular─▒ uyand─▒r─▒yor.  Yeti┼čkinler gibi ├žocuklar da bu s├╝re├žten olduk├ža etkileniyorlar. Yeti┼čkinlerden farkl─▒ olarak ├žocuklar─▒n duygular─▒, d├╝┼č├╝nceleri, toplumda olanlar─▒ anlamland─▒rma ┼čekilleri kendi ebeveynlerine ba─čl─▒ olarak de─či┼čiyor. 

Bir ebeveyn olarak nas─▒l hissediyorsun?

Bundan dolay─▒, bir ebeveyn olarak bu s├╝reci olabildi─čince sa─čl─▒kl─▒ y├Ânetebilmek i├žin ├Âncelikle durup, kendi i├žine bakman gerekiyor. Kendini nas─▒l hissediyorsun? K─▒zg─▒n? Korkmu┼č? Kafas─▒ kar─▒┼čm─▒┼č? Kayg─▒l─▒? Gergin? Huzurlu? Rahat? Hangi duygular beliriyorsa, onlar─▒ fark et, oldu─ču gibi g├Âzlemle ve hisset. ├çocuklar t├╝m g├╝n evde oldu─ču i├žin alan─▒n i┼čgal ediliyormu┼č gibi, d├╝zenin bozuldu─ču ve planlar─▒n aksad─▒─č─▒ i├žin k─▒zg─▒n, hareket alan─▒n darald─▒─č─▒ i├žin s─▒k─▒┼čm─▒┼č, mevcut durumun belirsizli─činden dolay─▒ kayg─▒l─▒, t├╝m g├╝n okudu─čun haberlerden dolay─▒ fazlas─▒yla tetiklenmi┼č hissediyor olabilirsin. T├╝m bu hislerinin, tepkilerinin do─čal ve insani oldu─čunu kendine hat─▒rlat. Her yeti┼čkin gibi senin de i├žinde bir ├žocuk var. Bu ├žocuk, zorlu durumlarda kendini g├╝vensiz hissedebiliyor. ├ľncelikle, o i├žindeki ├žocu─ču dinlemen, hayat hikayenle birlikte d├╝┼č├╝nerek nelerden tetiklenmi┼č olabilece─čini ke┼čfetmen, ona ebeveynlik yapman, yani onu sakinle┼čtirmen gerekiyor. Hem i├žindeki ├žocu─ču, hem de yeti┼čkin halini neler sakinle┼čtirir? Neye ihtiyac─▒n var ┼ču anda? Sevgi kab─▒n─▒ neler doldurur? Bunlar partnerinle duygular─▒n─▒ payla┼čmak, sar─▒lmak, arkada┼člar─▒n─▒ aramak, sanatsal bir yolla i├ž d├╝nyan─▒ d─▒┼čavurmak, mizaha ba┼čvurmak, meditasyon yapmak, dans ve hareket etmek, uykunu almak, sa─čl─▒kl─▒ beslenmek, bir ┼čeyler ├╝retmek ve payla┼čmak, haberleri sadece g├╝venilir kaynaklardan ve ara ara takip etmek olabilir. Kayg─▒ uyand─▒r─▒c─▒ bu d├Ânemde ├žocu─čunu sakinle┼čtirebilmek ve bu s├╝re├žte kolayl─▒kla bo┼čalan sevgi kab─▒n─▒ doldurabilmek i├žin ├Âncelikle kendini sakinle┼čtirmen ve kendi sevgi ihtiya├žlar─▒n─▒ adreslenmen gerekir. Bunun bir yolu da kendi kaynaklar─▒n─▒ ke┼čfetmekten ge├žer. Destek sisteminde kimler ve neler var? Daha ├Ânce ya┼čad─▒─č─▒n zorluklar neler ve bunlar─▒n ├╝stesinden nas─▒l geldin? Faydaland─▒─č─▒n problem ├ž├Âzme becerilerin neler? Kendini rahat ve g├╝vende hissetti─čin bir yer hayal etsen buras─▒ neresi olurdu?

├çocu─ča durumu a├ž─▒klarken

ÔÇőEbeveyn olarak ├Ânce kendi i├žinde olup bitenlere bakmak, ├žocu─čuna d├╝nyada olanlar─▒ a├ž─▒klarken de ├Ânemli. ├çocuklar kendilerine bir ┼čey anlat─▒l─▒rken, anlat─▒lan─▒n i├žeri─činin ├Âtesinde anlat─▒lma ┼čeklini de al─▒rlar. Ebeveynin ses tonuna, y├╝z ifadelerine, beden diline odaklan─▒rlar, duygusunu ├žok ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde okurlar. Bu duygu, kolayl─▒kla kendilerine ge├žer ve anlat─▒lan─▒ duyma ve alg─▒lama ┼čekilleri etkilenir. Bundan dolay─▒, ├Âncelikle bu toplumsal durumu senin nas─▒l anlamland─▒rd─▒─č─▒n ├Ânemli. Zihnindeki anlat─▒, ÔÇťHer zamanki gibi ba┼č─▒m─▒za k├Ât├╝ bir ┼čey geldi, d├╝nya hep b├Âyle tehlikeli bir yerÔÇŁ gibi ┼čeyler mi s├Âyl├╝yor, yoksa daha ├žok ÔÇťHayat bazen kolay bazen de zordur. ┼×u an zor bir d├Ânemden ge├žiyoruz ancak ├╝stesinden gelece─čizÔÇŁ gibi s├Âzler mi? Bu anlat─▒ ne tondaysa, ├žocu─ča da ayn─▒ ┼čekilde aktar─▒l─▒r. Burada bu s├╝recin ├Â─črettiklerine odaklanmak, kendi i├žindeki anlat─▒y─▒ daha olumlu k─▒labilir. Mesela, bu s├╝recin asl─▒nda yava┼člamak ve geri ├žekilip hayata bakmak i├žin bir f─▒rsat olmas─▒ gibi. ├çocu─čuna anlatmaya ge├žmeden ├Ânce, durumla ilgili kendini sakinle┼čtirmen, olanlar─▒ i├žinde bir yere koymu┼č olman ve mevcut durumu olabildi─čince kabullenmen ├Ânemli. E─čer kabul etmekte zorlan─▒yorsan, bu senin i├žin belirsizli─če tahamm├╝l kapasitesini ke┼čfetme f─▒rsat─▒ olabilir. Hayatta olanlar─▒ kontrol edemeyebilece─čini kabul etmek senin i├žin neden zor? Her ┼čeyi kontrol etmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n oluyor mu? Neden buna ihtiya├ž duyuyor olabilirsin? 

├çocu─čuna anlatmak i├žin kendini haz─▒r hissetti─činde ┼čuanki duruma dair bu a├ž─▒klamay─▒ a├ž─▒k ve sakince, ya┼č─▒na g├Âre anlayaca─č─▒ndan emin oldu─čun bir ┼čekilde yapabilirsin. Ya┼č─▒ k├╝├ž├╝kse hikayele┼čtirerek veya ├žizerek anlatabilirsin. Bu vir├╝s├╝n akrabalar─▒n─▒n grip ve so─čuk alg─▒nl─▒─č─▒ oldu─čunu, v├╝cuda girdi─činde ├Âks├╝rmemize ya da ate┼čimizin ├ž─▒kmas─▒na neden oldu─čunu, onu yeni tan─▒d─▒─č─▒m─▒z─▒ ve doktorlar─▒n a┼č─▒s─▒n─▒ bulmak ├╝zerine ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒, v├╝cudumuzun i├žinde onu koruyan antikor askerlerinin oldu─čunu anlatabilirsin. Kendinizi korumak i├žin ellerimizi y─▒kamak, kolun i├žine hap┼č─▒rmak ve bir s├╝re evden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmamak gibi ├Ânemleri ald─▒─č─▒n─▒z─▒, sa─čl─▒kl─▒ ve g├╝vende oldu─čunuzu s├Âyleyebilirsin. ├çocu─čunun bu d├Ânemde en ├žok hissetmeye ihtiya├ž duydu─ču ┼čey kendisinin ve sevdiklerinin iyili─či ve iyi olmaya devam etmek i├žin de ortaya koydu─ču ├žabad─▒r.

Duygulara alan a├žmak

Hem anlatt─▒ktan hemen sonra, hem de t├╝m s├╝re├ž boyunca ├žocu─čunun d├╝┼č├╝nd├╝klerine ve hissettiklerine alan a├žman bu s├╝reci sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde y├Ânetmenin en ├Ânemli k─▒s─▒mlar─▒ndan biri. Bu duyduklar─▒ ve g├Ârd├╝kleri akl─▒na neleri getiriyor? Merak etti─či, sormak istedi─či bir ┼čey var m─▒? Baz─▒ sorular─▒n─▒n cevab─▒n─▒ o anda bilemeyebilirsin, ama ara┼čt─▒r─▒p ona sonra d├Ânebilirsin. Peki bunlar onda ne gibi hisler uyand─▒r─▒yor? Bu hisler bedeninin nerelerinde? Bu hisler birer renk olsa ne renk olurlard─▒? Bu s├╝re├žle ba┼ča ├ž─▒kabilmek i├žin en ├žok ihtiya├ž duydu─ču kaynaklar neler? Onu neler g├╝vende hissettirir? T├╝m bunlar─▒ seninle konu┼čabilir, ├žizebilir, hikayeye d├Ân├╝┼čt├╝rebilir ya da oyun i├žerisinde ifade edebilir. Oyun, ├žocuklar─▒n i├žlerinde olup bitenleri ifade ettikleri, d─▒┼čar─▒da kontrolleri d─▒┼č─▒nda olanlar─▒ ise yeniden canland─▒r─▒p, anlamland─▒r─▒p, kontrolde hissettikleri ┼čifaland─▒r─▒c─▒ bir aland─▒r. Serbest oyunu ├žocuk tamamen kendisi yaz─▒p y├Ânetir, ebeveyn ise ├žocu─ču g├Âzlemler, oyunun serbest ak─▒┼č─▒n─▒ m├╝dahale etmeden ve yarg─▒lamadan takip eder, ├žocu─čun anlatt─▒klar─▒n─▒ ona geri s├Âyler, aynalar. B├Âylelikle ├žocuk duygular─▒n─▒n kabul edildi─čini ve kapsand─▒─č─▒n─▒, kendisinin duyuldu─čunu, g├Âr├╝ld├╝─č├╝n├╝ ve anla┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ hisseder. T├╝m bunlar zorlu durumlar i├žerisinde yat─▒┼čmas─▒n─▒, kendisini g├╝vende hissetmesini sa─člar. 

Zorlu duygularla ba┼č etmesini kolayla┼čt─▒rmak

Zorlu duygular hissetti─činde, onlarla nas─▒l ba┼č edece─čini beraber ke┼čfedebilirsiniz. Fiziksel temas ├žocuklar─▒ sakinle┼čtirir ve g├╝ven duygusu veren oksitosin hormonunun salg─▒lanmas─▒n─▒ sa─člar. Mesela korktu─čunda sana sar─▒labilir. Doyas─▒ya kahkaha atmak ya da i├žinden geldi─či gibi a─člamak sinirlerini g├╝nl├╝k olarak bo┼čaltmas─▒n─▒ sa─člar. Hareket etmek de rahatlamak i├žin temeldir. Kendini gergin hissetti─činde iyice terleyece─či ┼čekilde ko┼čturmak, g├╝re┼čmek, pilates topunun ├╝st├╝ne oturup z─▒plamak, hayvan taklitleri yapmak iyi gelebilir. Kayg─▒l─▒ hissetti─činde beraber meditasyon yapabilirsiniz ya da her ikiniz de bir barda─č─▒n i├žine su koyup pipetle onu fokurdatma yar─▒┼č─▒ yapabilirsiniz. B├Âylece nefes egzersizi yapm─▒┼č olur. Yemek yapmak, m├╝zik dinlemek, hamur, su veya kumla oynamak, krem s├╝rmek gibi be┼č duyuya hitap eden etkinlikler de duygular─▒n─▒ d├╝zenlemesine yard─▒mc─▒ olur. Yan─▒nda toplumsal geli┼čmelere dair gizlice konu┼čmamak ya da onu haberlere maruz b─▒rakmamak gibi ├Ânlemler de kayg─▒s─▒n─▒n artmas─▒n─▒ ├Ânler.

 ÔÇőHen├╝z k├╝├ž├╝k ve ebeveynlerine ba─č─▒ml─▒ olduklar─▒ i├žin ├žocuklar─▒n hayatta kendilerini etkin ve kontrolde hissettikleri alanlar olduk├ža k─▒s─▒tl─▒. Kendilerini sakin ve g├╝vende hissedebilmeleri i├žin ise kontrolde olduklar─▒n─▒ hissetmeye ihtiya├žlar─▒ var. Bundan dolay─▒ g├╝nl├╝k rutinlerine olabildi─čince ba─čl─▒ kalman─▒z ├Ânemli. Ayr─▒ca, tamamen kendisine ait olan bir alan─▒ istedi─či gibi y├Ânetebilir, bir bitkiyi sulamak gibi eve dair ya┼č─▒na uygun bir sorumluluk alabilir, bu d├Ânem bittikten sonra yapmak istedi─či bir hayalini planlayabilir, odas─▒n─▒n duvar─▒na asabilir. 

Kendini koruyabilmek

Bir s├╝re ailecek t├╝m zaman─▒n─▒z─▒ evde ge├žirece─činiz i├žin evdeki s─▒n─▒rlar kayabilir, i├ž i├že ge├žebilir ve t├╝m bunlar do─čal olarak ├Âfke uyand─▒rabilir. Bu d├╝zende, fiziksel ve zamansal olarak kendine ait bir alan yarat─▒p koruman sana yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. Oyun zaman─▒n─▒n s├╝resini belirlemek, s├╝re bitince kendine ay─▒rd─▒─č─▒n zamana ge├žmek ve zor olsa da bu s─▒n─▒r─▒ korumak hem ├Âfkeni azaltacak, hem de ├žocu─čunla birlikte ge├žirdi─čin zaman─▒n kalitesini artt─▒racakt─▒r. 

Normal d─▒┼č─▒ seyreden bu d├Ânemde hayat─▒n d├╝zeninin ve i├žsel tepkilerin normal olmas─▒n─▒ beklemek ger├žek├ži de─čil. Karma┼č─▒kl─▒─ča, rahats─▒zl─▒─ča ve belirsizli─če tahamm├╝l etmek, planlar─▒n aksamas─▒na izin vermek, ba┼č etmekte zorlanabilece─čini kabul etmek, durabilmek, sa├žmalayabilmek, s─▒k─▒labilmek, esneyebilmek ve hayat─▒ ak─▒┼č─▒na b─▒rakabilmek ise ├Âzellikle bu d├Ânemde ├╝zerinde ├žal─▒┼čabilece─čin beceriler.

Yazar: Uzm. Psk. Deniz ├ľzsoy

Bir cevap yaz─▒n